Hoeveel van uw dagelijks leven is inmiddels afhankelijk van technologie? Van navigatie en smartphones tot zoekmachines en kunstmatige intelligentie: steeds meer kennis, keuzes en handelingen worden ondersteund of zelfs overgenomen door technische systemen.
Maar wat betekent dat voor de mens zelf?

Deze vraag verkent u met filosoof Pieter Lemmens in zijn lezing over het radicale denken van de Frans-Tunesische cultfilosoof Mehdi Belhaj Kacem. Centraal staat het begrip pleonectiek: het typisch menselijke vermogen om ons dankzij techniek steeds méér toe te eigenen – niet alleen goederen en natuur, maar uiteindelijk zelfs kennis en de wetmatigheden van de wereld.

Ook ons geheugen hebben we steeds verder buiten onszelf geplaatst: eerst in schrift en boeken, later in computers en digitale netwerken. Zo ontstaat een vrijwel onbeperkt technologisch geheugen, terwijl het geheugen van de individuele mens beperkt blijft. Dit leidt er toe dat  we als individu 'vergeten'' wie we zijn en waar we vandaan komen omdat alle informatie en betekenis wordt uitbesteed. Dit vergeten noemt Kacem provocerend ''ontologische Alzheimer''. 

Daarmee komt ook het transhumanisme in beeld: de gedachte dat de mens met behulp van technologie zijn biologische beperkingen kan overstijgen, bijvoorbeeld door zijn intelligentie en levensduur sterk te vergroten. In de meest vergaande vorm ontstaat het ideaal van een superintelligentie die de mens uiteindelijk zelfs kan overleven. Kacem is daar geen pleitbezorger van, maar juist een scherpe criticus: wat gebeurt er als onze technische scheppingen belangrijker en machtiger worden dan wijzelf?

Vanuit die vraag bereikt Kacem zijn meest provocerende stelling: wat als technologie uiteindelijk de eigenschappen krijgt die mensen eeuwenlang aan God hebben toegeschreven – alwetendheid, almacht en onsterfelijkheid? Pieter Lemmens laat zien waarom deze gedachte in het tijdperk van kunstmatige intelligentie zowel fascinerend als verontrustend actueel is.

Rodante van der Waal  zou in september een lezing verzorgen,  maar is helaas verhinderd. Haar lezing vindt nu plaats op 10 januari 2027. 

Pieter Lemmens doceert filosofie en ethiek aan de Radboud Universiteit. Van zijn hand verschenen publicaties over de filosofie van techniek, innovatie, en het werk van onder andere de filosofen Heidegger, Sloterdijk en Stiegler. 

Lemmens vertaalde onlangs het boek van Kacem, “God, Techniek en Alwetendheid: een essay over het kwaad”. 

Informatie over een  eerdere lezing op 12 mei 2024
van Lemmens over techniekfilosofie,
vindt u op onze website onder de kop 'terugkijken'.