HUB ZWART:
Terug naar het begin
Bouwstenen voor een fenomenologie van het denken gedurende de steentijd
8 november| 14:30 uur
Lezing gevolgd door vraaggesprek
Archeologie is de wetenschap van het begin, maar ook de wetenschap van de eerste principes. Archeologie is afgeleid van ἀρχή, het begin dat ons blijft domineren (het Griekse werkwoord ἄρχειν betekent domineren). Dat verklaart waarom de filosofie vaak een pleidooi behelst om een stap terug te zetten en terug te keren naar het begin.
We treffen deze gedachte bij Hegel aan. Filosofie tracht de eigen tijd in gedachten te vatten, aldus Hegel, maar dient daartoe lange historische omwegen te maken en het heden te zien als resultaat van het verleden. De fenomenologie van de geest schetst de historische tocht van het menselijke denken via stadia en constellaties, conflicten, ontgoochelingen en contradicties, vanaf het begin tot en met de eigen tijd.
En ook bij Heidegger ontwaren we de stap terug naar het begin, in zijn geval het pre-socratische denken van Heraclitus en Parmenides. Ook bij andere filosofen, van Georges Bataille tot en met Bernard Stiegler en Mehdi Kacem treffen we deze fascinatie aan met het begin.
Als we werkelijk willen terugkeren naar het begin, dienen we dan niet veel verder terug te gaan in de tijd? Het menselijke denken begon veel eerder dan het vroege Griekse denken, vijfentwintig eeuwen geleden, – dat is archeologisch gesproken tamelijk recent. Tijdens de steentijd en tijdens het Pleistoceen, vele duizenden jaren geleden, hebben mensen al gedacht. Wat dachten zij? Is het mogelijk hun denkwerelden te betreden?
Is het mogelijk een fenomenologie te schrijven van het vroege menselijke denken? Daartoe is een dialoog met de archeologie onontbeerlijk. Als we een poging daartoe willen ondernemen, dienen zich drie archeologische vensters aan, drie veruitwendigingen van de prehistorische geest. In de eerste plaats de techniek, de werktuigen die mensen vervaardigden en waarmee zij arbeid verrichtten en een menselijke verblijfplaats creëerden. In de tweede plaats stoffelijke resten zoals fossiele schedels.
En in de derde plaats prehistorische kunst.
Tijdens mijn lezing zal ik een poging wagen terug te keren naar het vroege menselijke denken aan de hand van Hegel, die daartoe zelf ook al enkele pogingen ondernam, met name in enkele vroege ongepubliceerde geschriften. Daarbij zal ik mij met name richten op de wereld van de Neanderthalers, en meer concreet aandacht schenken aan een onderaardse tempelachtige constructie die zij vervaardigden in een Franse grot, honderdzesenzeventigduizend jaar geleden.
Hub Zwart studeerde filosofie en psychologie aan de Radboud Universiteit waar hij in 1993 promoveerde. In 2000 werd hij benoemd als hoogleraar filosofie van de natuurwetenschappen. En in 2018 volgde zijn benoeming als Decaan van de Erasmus School of Philosophy (Erasmus Universiteit Rotterdam). Hij publiceerde tal van boeken waaronder Continental Philosophy of Technoscience (Springer Nature 2022) en momenteel legt hij de laatste hand aan een boek getiteld Technics and Dialectics: Hegel’s philosophy of technology as point of departure for an archaeological phenomenology of the Spirit. Daarnaast schrijft hij poëzie (filosofie met andere middelen) zoals de bundel A History of Poetry in Poems.
Filosofiecafé Wageningen
De lezingen vinden plaats bij: NuDe Toekomst
Mennonietenweg 15A
6702 AB Wageningen
Aanmelden vooraf is niet nodig
Entree: € 10,-
Leden Humanistisch Verbond: € 8,-
Studenten: € 5,-
Scholieren: gratis
N.B.: betalen met pin of contant
